Ksilitol ve Kalp Sağlığı: Yeni Araştırmalar Bize Ne Söylüyor?

Ksilitol ve Kalp Sağlığı: Yeni Araştırmalar Bize Ne Söylüyor?

Şeker tüketimini azaltmaya yönelik yaklaşımlar, şekersiz ürünlere ve alternatif tatlandırıcılara olan ilgiyi artırıyor. Bu ürünlerde kullanılan bileşenlerden biri de ksilitol. Özellikle şekersiz sakızlarda ve bazı gıdalarda kullanılan ksilitol, ağız sağlığıyla ilişkisi nedeniyle uzun süredir araştırılıyor. Ancak son yıllarda yayımlanan bilimsel çalışmalar, bu bileşiğin kalp-damar sağlığıyla ilişkisine yönelik yeni soruları da gündeme getiriyor.

Peki, ksilitol hakkında bildiklerimiz neler? Ağız sağlığı açısından olası yararları ile kalp-damar sağlığına ilişkin yeni araştırmalar nasıl birlikte değerlendirilmeli?

Ksilitol nedir ve nerelerde kullanılır?

Ksilitol, şeker alkolleri (polioller) grubunda yer alan bir tatlandırıcıdır. Bazı meyve ve sebzelerde doğal olarak az miktarda bulunabilir; insan vücudunda da metabolik süreçler sırasında üretilebilir. Gıda endüstrisinde şeker yerine kullanılabilmesi nedeniyle özellikle şekersiz sakızlarda, bazı şekerlemelerde ve farklı gıda ürünlerinde tercih edilir. Bazı ağız bakım ürünlerinde de ksilitole rastlanabilir.

Ksilitolün şeker yerine kullanılması, onu otomatik olarak her koşulda daha sağlıklı veya tüm sağlık sonuçları açısından tamamen güvenli hâle getirmez. Bir bileşenin etkisini değerlendirirken kullanım miktarı, tüketim sıklığı, ürünün formu ve araştırmaların niteliği birlikte ele alınmalıdır.

Ağız sağlığı açısından ne biliyoruz?

Ksilitol, diş çürüklerinin önlenmesine yönelik araştırmalarda incelenen tatlandırıcılardan biridir. Şekersiz sakız çiğnemek tükürük akışını artırabilir; tükürük de ağız içindeki asitlerin nötralize edilmesine ve diş yüzeylerinin korunmasına yardımcı olabilir. Bununla birlikte, şekersiz sakızın olası etkilerinin tamamını yalnızca ksilitole bağlamak doğru değildir. Sakız çiğneme eylemi, ürünün diğer bileşenleri ve kullanım koşulları da değerlendirilmelidir.

Bilimsel kanıtlar, ksilitol içeren tüm ürünlerin aynı düzeyde yarar sağladığını göstermiyor. Cochrane sistematik derlemesi, bazı ksilitol içeren ürünlere ilişkin kanıtların sınırlı olduğunu ve kesin sonuçlara ulaşmak için daha kaliteli çalışmalara ihtiyaç duyulduğunu bildirmiştir. Çocuklarda ksilitollü sakız ve şekerlemeleri değerlendiren daha yeni bir sistematik derleme de mevcut çalışmaların sonuçlarının ve yöntemlerinin dikkatle ele alınması gerektiğini vurgulamaktadır.

Bu nedenle ksilitolü diş çürüklerini kesin olarak önleyen tek başına bir çözüm şeklinde tanımlamak yerine, mevcut kanıtların sınırlarını da belirtmek gerekir. 

Kalp-damar sağlığına ilişkin yeni bulgular

Ksilitolün kalp-damar sağlığıyla ilişkisini inceleyen dikkat çekici araştırmalardan biri, 2024 yılında European Heart Journal dergisinde yayımlandı. Witkowski ve arkadaşlarının yürüttüğü çalışmada, kandaki ksilitol düzeyleri ile majör olumsuz kardiyovasküler olaylar arasındaki ilişki incelendi. Bu olaylar kalp krizi, inme ve kardiyovasküler ölüm gibi sonuçları kapsıyordu.

Araştırmanın gözlemsel bölümlerinde, daha yüksek plazma ksilitol düzeyleri daha yüksek kardiyovasküler olay riskiyle ilişkili bulundu. Araştırmacılar ayrıca laboratuvar deneylerinde ve hayvan modellerinde ksilitolün trombosit tepkisi ve pıhtı oluşumuyla ilişkili olabilecek etkilerini değerlendirdi. İnsanlarda yürütülen küçük müdahale bölümünde ise 10 sağlıklı gönüllüye 30 gram ksilitol içeren bir içecek verildi; tüketim sonrasında trombosit işlevine ilişkin bazı ölçümlerde artış gözlendi.

Bu bulgular araştırılmaya değer bir güvenlilik sorusu ortaya koyuyor. Ancak insan müdahalesi bölümünün yalnızca 10 gönüllüyü içermesi ve kısa süreli biyolojik ölçümlere dayanması önemli bir sınırlılık. Trombosit işlevinde gözlenen değişiklikler, tek başına bir kişinin kalp krizi veya inme geçireceğini göstermez. Gözlemsel bir ilişki de tek başına neden-sonuç ilişkisini kanıtlamaz.

2026 yılında Avrupa Kardiyoloji Derneği (ESC), ESC Kongresi’nde sunulan daha uzun dönemli bir araştırmaya ilişkin duyuru yayımladı. Kanada’daki Canadian Longitudinal Study on Aging (CLSA) ve Birleşik Krallık’taki EPIC-Norfolk kohortlarından toplam 17.710 katılımcının verilerini değerlendiren çalışmada, kandaki ksilitol düzeyi en yüksek gruptaki kişilerle en düşük gruptaki kişiler karşılaştırıldı.

ESC’nin 26 Ağustos 2026 tarihli duyurusuna göre, Kanada kohortunda altı yıllık takip süresince kandaki ksilitol düzeyi en yüksek grupta bulunan kişilerin majör kardiyovasküler olay riski, en düşük gruptaki kişilere kıyasla yüzde 57 daha yüksek bulundu. EPIC-Norfolk kohortunda ise 30 yıllık takipte en yüksek ve en düşük gruplar arasında yüzde 18 daha yüksek risk bildirildi.

Burada önemli bir ayrım var: Bu oranlar, ksilitol tüketen herkesin kalp-damar hastalığı riskinin aynı miktarda arttığını göstermiyor. Araştırmada temel olarak değerlendirilen değişken, kişilerin kan ksilitol düzeyiydi. Bulgular, ksilitollü sakız tüketiminin doğrudan kalp krizi veya inmeye neden olduğunu kanıtlamıyor. Ksilitolün vücutta da üretilebilmesi nedeniyle kandaki düzeyler yalnızca dışarıdan alınan miktarı yansıtmayabilir.

Ayrıca 2026 araştırması, ESC duyurusunda kongrede sunulan bir çalışma olarak tanımlanmıştır. Bu nedenle bulgular, tam metinli hakemli bir makale yayımlanmış gibi sunulmamalıdır. Araştırmanın ayrıntılı yöntemlerinin ve ileride yayımlanabilecek sonuçlarının takip edilmesi önemlidir.

Bu bulguları nasıl yorumlamalıyız?

2024 yılında yayımlanan çalışma ve 2026’da duyurulan kohort bulguları, ksilitolün kalp-damar sağlığı açısından daha fazla araştırılması gerektiğine işaret ediyor. Bununla birlikte, mevcut verilerden hareketle ksilitol içeren her ürünün kalp-damar hastalığına neden olduğu sonucuna varılamaz.

Gözlemsel çalışmalar, bir biyobelirteç ile sağlık sonuçlarının birlikte değişip değişmediğini gösterebilir; ancak bu ilişkinin doğrudan nedenini tek başına kanıtlayamaz. Laboratuvar ve hayvan deneyleri olası biyolojik mekanizmaların anlaşılmasına yardımcı olurken, insanlarda uzun dönemli sağlık sonuçlarını değerlendirmek için daha kapsamlı araştırmalara ihtiyaç vardır.

Ayrıca bir araştırmada 30 gram ksilitol içeren bir içeceğin kısa süreli etkilerinin incelenmesi, daha düşük miktarlarda ksilitol içeren bir sakızın uzun dönemli etkileriyle doğrudan eşdeğer kabul edilemez. Ürünün türü, alınan miktar ve kullanım sıklığı gibi etkenler dikkate alınmalıdır.

Sonuç: Bilimsel kanıtlar bize ne söylüyor?

Ksilitol, şeker yerine kullanılan ve ağız sağlığı bağlamında araştırılmış bir tatlandırıcıdır. Ancak ağız sağlığına ilişkin olası yararlar ile kalp-damar güvenliliğine yönelik yeni sorular birbirinden ayrı değerlendirilmelidir.

Güncel araştırmalar, kandaki ksilitol düzeyleri ile kardiyovasküler olaylar arasında dikkat çekici ilişkiler bildirmiştir. Bununla birlikte, bu bulgular ksilitollü sakız tüketiminin doğrudan kalp krizi veya inmeye yol açtığını kanıtlamaz. Bilimsel değerlendirmede hem yeni bulguları dikkate almak hem de araştırmaların sınırlarını göz önünde bulundurmak gerekir.

Bugün için yanıtlanması gereken temel sorulardan biri şudur: Farklı kaynaklardan, farklı miktarlarda ksilitole maruz kalmanın uzun dönemli kalp-damar sağlığı üzerindeki etkileri nelerdir?

Bu soruya daha net yanıtlar verebilmek için kapsamlı ve iyi tasarlanmış yeni araştırmalara ihtiyaç vardır.


Kaynakça

1. Witkowski M, Nemet I, Li XS, et al. Xylitol is prothrombotic and associated with cardiovascular risk. European Heart Journal. 2024;45(27):2439–2452. doi:10.1093/eurheartj/ehae244. Tam metin: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11492277/

2. European Society of Cardiology. Xylitol may increase the risk of cardiovascular events. 26 August 2026. ESC Kongresi’nde sunulan “The association of Xylitol and incident cardiovascular events: the CLSA and EPIC-Norfolk cohort studies” başlıklı araştırmaya ilişkin duyuru. https://www.escardio.org/news/press/press-releases/xylitol-may-increase-the-risk-of-cardiovascular-events

3. Riley P, Moore D, Ahmed F, Sharif MO, Worthington HV. Xylitol-containing products for preventing dental caries in children and adults. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2015;(3). doi:10.1002/14651858.CD010743.pub2. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9345289/

4. Pienihäkkinen K, Hietala-Lenkkeri A, Arpalahti I, Söderling E. The effect of xylitol chewing gums and candies on caries occurrence in children: a systematic review with special reference to caries level at study baseline. European Archives of Paediatric Dentistry. 2024;25:145–160. doi:10.1007/s40368-024-00875-w. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11058973/ 

Not: 2026 verileri ESC’nin kongre sunumuna ilişkin duyurusuna dayanmaktadır. Tam metinli hakemli bir yayın ortaya çıktığında yöntem, istatistiksel analizler ve sonuçlar yeniden değerlendirilmelidir.


Yazar: Dyt. Vildan Küçük

Kullanmakta olduğunuz cihaz/web tarayıcısı çerezleri desteklemiyor yada bloke ediyor. Sistemin temel özelliklerinden yararlanabilmek için çerez destekleyen bir tarayıcı kullanmalısınız. Çerez politikamız hakkında daha fazla bilgi almak için tıklayınız.