Sakız çiğnemek çoğu zaman yalnızca ferahlık veya keyif amacıyla yapılan bir alışkanlık olarak görülür. Oysa çiğneme hareketinin kendisi, ağız içerisinde fizyolojik bir yanıt oluşturur. Bunların başında tükürük akışının artması gelir.

Tükürük; ağız içerisindeki asit-baz dengesinin korunması, yiyecek artıklarının uzaklaştırılması ve diş yüzeylerinin doğal olarak korunması gibi birçok önemli süreçte rol oynar. Bu nedenle sakız çiğnemenin ağız sağlığı üzerindeki etkileri büyük ölçüde çiğneme hareketi ve buna bağlı artan tükürük akışı üzerinden değerlendirilmektedir.

Artan Tükürük Ağız Ortamını Nasıl Etkiler?

Tükürük yalnızca ağız içini nemlendiren bir sıvı değildir. Aynı zamanda ağız içerisindeki asitlerin dengelenmesine ve diş yüzeylerinin korunmasına katkıda bulunan önemli bileşenler içerir.

Özellikle yemeklerden sonra ağız içerisindeki asitlik artabilir. Çiğneme ile artan tükürük akışı, bu asitlerin seyreltilmesine ve tükürüğün tamponlama kapasitesi sayesinde ağız pH'ının yeniden dengelenmesine yardımcı olabilir.

Bu nedenle sakız çiğnemeyi, ağız ortamının yemek sonrasında yeniden dengelenmesine katkı sağlayabilecek basit bir alışkanlık olarak değerlendirmek mümkündür.

Diş Minesinin Doğal Korunmasına Destek Olabilir mi? 

Diş minesi gün içerisinde yiyecek ve içeceklerden kaynaklanan asidik koşullarla karşılaşabilir. Bu süreçte tükürük, dişlerin doğal savunma mekanizmalarının önemli bir parçasıdır.

Tükürük; kalsiyum ve fosfat gibi mineralleri içerir ve diş yüzeyindeki mineral dengesinin korunmasına katkıda bulunur. Çiğneme ile tükürük akışının artması da bu doğal mekanizmanın desteklenmesine yardımcı olabilir.

Deneysel çalışmalar, sakız çiğnemenin oluşturduğu tükürük uyarısının diş minesinin yeniden mineral kazanma sürecini destekleyebileceğini göstermektedir.

Burada önemli olan nokta, sakızın diş minesini doğrudan “onaracağını” söylemek değil; artan tükürük akışının diş minesinin doğal korunma ve mineral dengesine katkı sağlayabileceğini belirtmektir.

Ağız Kuruluğunda Destekleyici Olabilir

Ağız kuruluğu, tükürük miktarının azalmasıyla ortaya çıkabilen ve kişinin günlük yaşamını etkileyebilen bir durumdur.

Sakız çiğnemek tükürük bezlerini mekanik olarak uyardığı için düşük tükürük akışına sahip kişilerde destekleyici olabilir. Yapılan sistematik derleme ve meta-analizlerde sakız çiğnemenin tükürük akışını artırdığı gösterilmiştir.

Bununla birlikte sakız çiğnemeyi ağız kuruluğunun bir tedavisi olarak değerlendirmemek gerekir. Daha doğru ifade, tükürük akışını destekleyebilecek tamamlayıcı bir yöntem olduğudur.

Yemek Sonrasında Sakız Çiğnemenin Önemi

Sakız çiğnemenin ağız sağlığı açısından dikkat çekici yönlerinden biri, yemek sonrasında tükürük akışını artırabilmesidir.

Yemek sonrasında oluşan asidik ortamın dengelenmesinde tükürük önemli bir rol oynar. Çiğneme hareketiyle tükürük akışının artması, ağız içerisindeki asitlerin tamponlanmasına ve ağız ortamının yeniden dengelenmesine yardımcı olabilir.

Bu nedenle sakız çiğnemenin ağız sağlığı üzerindeki etkisini değerlendirirken yalnızca sakızın içeriğine değil, çiğneme hareketinin oluşturduğu fizyolojik yanıta da bakmak gerekir.

Sakız Çiğnemek Diş Fırçalamanın Yerini Tutar mı?

Hayır.

Sakız çiğnemek tükürük akışını artırarak ağız sağlığını destekleyebilir; ancak diş yüzeylerinde oluşan plağın uzaklaştırılması için diş fırçalama ve diş aralarının temizlenmesi hâlâ temel ağız bakım uygulamalarıdır.

Bu nedenle sakız çiğnemeyi ağız bakımının alternatifi değil, destekleyici bir alışkanlık olarak değerlendirmek gerekir.

 Ağızı sağlığı ve beslenme birbirinden bağımsız düşünülemez. Gün içerisinde tüketilen yiyecek ve içeceklerin ağız ortamı üzerinde etkileri bulunurken, sakız çiğneme gibi günlük alışkanlıklar da tükürük akışı üzerinden ağız ortamını etkileyebilir.

Sonuç

Bilimsel veriler, sakız çiğnemenin özellikle tükürük akışını artırma açısından anlamlı bir fizyolojik etkiye sahip olduğunu göstermektedir. Ancak bunu dengeli beslenmenin, yeterli ağız hijyeninin veya düzenli diş hekimi kontrollerinin yerine koymamak gerekir. Özellikle tükürük akışının düşük olduğu kişilerde sakız çiğnemenin destekleyici bir etkisi olabilir.

Kaynakça

Dodds, M. W. J., Ben Haddou, M., & Day, J. E. L. (2023). The effect of gum chewing on xerostomia and salivary flow rate in elderly and medically compromised subjects: A systematic review and meta-analysis. BMC Oral Health, 23, 406. https://doi.org/10.1186/s12903-023-03084-x 

Itthagarun, A., & Wei, S. H. Y. (1997). Chewing gum and saliva in oral health. Journal of Clinical Dentistry, 8(6), 159–162.

Manning, R. H., & Edgar, W. M. (1992). Salivary stimulation by chewing gum and its role in the remineralization of caries-like lesions in human enamel in situ. The Journal of Clinical Dentistry, 3(3), 71–74.

Wessel, S. W., van der Mei, H. C., Maitra, A., Dodds, M. W. J., & Busscher, H. J. (2016). Potential benefits of chewing gum for the delivery of oral therapeutics and its possible role in oral healthcare. Expert Opinion on Drug Delivery, 13(10), 1421–1431. https://doi.org/10.1080/17425247.2016.1193154

Hazırlayan: Diyetisyen Vildan KÜÇÜK